Codziennie stajemy przed małymi i dużymi wyzwaniami, które sprawdzają naszą zdolność radzenia sobie ze zmianą i stresem. Rezyliencja to umiejętność, która pozwala zachować spokój, podejmować decyzje i odnaleźć się w trudnych sytuacjach. W tym artykule pokażemy, jak rozwijać ją na co dzień i jak przekuć codzienne trudności w lekcje i siłę.

Wkład merytoryczny udziela Dominika Kotuła – menedżerka HR, mentorka i doradczyni biznesowa związana z Trójmiastem.  

Czym jest rezyliencja?

W ostatnich latach słowo rezyliencja zrobiło zawrotną karierę. Spotykamy je w kontekście biznesu, psychologii, HR-u czy rozwoju osobistego. Ale czy rozumiemy je naprawdę, czy tylko powtarzamy modne hasło?

Pojęcie to występuję również w urbanistyce, które opisuje zdolność do adaptacji, przetrwania i rozwoju mimo napotykanych trudności. W kontekście miasta oznacza ona odporność systemów przestrzennych, społecznych i ekologicznych na kryzysy, takie jak zmiany klimatyczne czy katastrofy naturalne.

W psychologii natomiast odnosi się do umiejętności jednostki lub społeczności radzenia sobie ze stresem i przeciwnościami życiowymi.

To umiejętność podnoszenia się po porażkach i trudnych doświadczeniach i wyciągania z nich wniosków, które pozwalają lepiej radzić sobie w przyszłości. To zdolność, by mimo niepowodzeń, nawet po kilku próbach nie tracić motywacji i szukać w sobie siły, by spróbować ponownie. Rezyliencja to także sztuka dbania o swoje zasoby i i świadomego równoważenia energii – między dawaniem z siebie a odpoczynkiem i regeneracją. Rozumienia, co potrafimy, w czym mamy największy potencjał i kierowania się w stronę, w której możemy go najlepiej wykorzystać zarówno w życiu zawodowym, jak i osobistym – Dominika Kotuła.

W obu przypadkach zakłada ona nie tylko powrót do stanu sprzed kryzysu, ale także zdolność do uczenia się i wzmacniania poprzez doświadczenie.

Dlaczego w dzisiejszych czasach jest ona niezbędna?

Żyjemy w czasach, w których wszystko przyspieszyło. Technologia, praca, oczekiwania.  Presja efektywności, KPI, targetów i ciągłych zmian sprawia, że coraz więcej osób żyje w permanentnym stresie.

Wydaje mi się, że zawsze brakuje nam czasu. Wraz z przyspieszeniem technologicznym i tempem życia rośnie stres i zmęczenie. Coraz częściej doświadczamy chorób cywilizacyjnych, chronicznego napięcia czy zanieczyszczenia nie tylko środowiska, ale też hałasem i światłem.

Do tego dochodzi niepewność: automatyzacja, sztuczna inteligencja, zmiany rynkowe, a także globalne kryzysy i napięcia społeczne. W rezultacie wielu ludzi nie tyle się wypala, co zwyczajnie nie nadąża za światem.

Rezyliencja nie jest tarczą, która chroni przed emocjami, lecz elastycznością, która pozwala konstruktywnie je przeżywać i działać mimo stresu.

Codzienne sytuacje – rezyliencja w praktyce

Każdy z nas może spojrzeć na swoje życie, choćby na wczorajszy dzień i zobaczyć, ile razy musiał wykazać się umiejętnością szybkiej adaptacji. Nie zawsze chodzi o wielkie decyzje, ale często to drobne, codzienne wybory, te „mikrodecyzje”, które mogą nam życie ułatwiać albo je komplikować.

Możemy zadać sobie pytania:

• Jak reaguję na drobne trudności i zmiany w moim życiu?
• Gdy w pracy pojawia się nowe narzędzie, potrafię się przystosować, czy buntuję się przeciwko zmianie?  
• Gdy wydłuża Ci się dojazd do biura, szukasz sposobu, by go sobie umilić, czy narzekasz i tkwisz w złości? 
• Kiedy nie mam wpływu na sytuację, czy zastanawiasz się: co mogę zmienić w swoim nastawieniu, by to uczynić mniej stresującym? 

W praktyce rezyliencja oznacza codzienne reagowanie na zmiany i wyzwania w sposób świadomy. Dostosowywanie się do sytuacji, zarządzanie własną energią i emocjami oraz podejmowanie małych decyzji, które wpływają na naszą skuteczność i samopoczucie.

Umiejętności budujące rezyliencję, ze strategiami a co dzień

• Autorefleksja

Budowanie odporności psychicznej zaczyna się od poznania siebie, czyli od regularnego zatrzymywania się i zadawanie sobie pytań: Kim jestem? Czego naprawdę potrzebuję? Jakie są moje granice? To proces świadomego przyglądania się swoim reakcjom, emocjom, wartościom i sposobom radzenia sobie ze stresem.

Każdy z nas może spojrzeć na swoje życie i choćby na ostatni tydzień czy wczorajszy dzień i zauważyć, jak często musiał wykazać się zdolnością szybkiej adaptacji. To nie zawsze są wielkie decyzje, lecz drobne, codzienne „mikro decyzję”, które potrafią nam życie zarówno ułatwić, jak i utrudnić.

Autorefleksja to nie tylko obserwacja swoich działań, ale także rozumienie, dlaczego reagujemy w określony sposób i jakie emocje nami kierują. Dzięki temu możemy świadomie wybierać reakcje zamiast działać automatycznie.

Zatrzymanie się i przyjrzenie temu, co czuję i dlaczego tak reaguję, pozwala złapać dystans i zobaczyć sytuację z innej perspektywy. To właśnie wtedy pojawia się przestrzeń na bardziej świadome decyzje – zamiast działania pod wpływem emocji.

• Komunikacja i proszenie o pomoc

W trudnych sytuacjach wymaga jest także umiejętności jasnego komunikowania potrzeb i otwartego proszenia o pomoc, gdy zadania stają się przytłaczające.  

Podstawą wszystkiego pozostaje umiejętność skutecznej komunikacji. Niezależnie od branży czy doświadczenia, kluczowe jest jasne wyrażanie potrzeb i proszenie o pomoc, gdy sytuacja staje się zbyt trudna. To również oznaka siły i przyznanie, że czegoś nie potrafimy lub że w danym momencie coś nas przerasta, pozwala lepiej zarządzać wyzwaniami i współpracą.  

Z psychologicznego punktu widzenia proszenie o pomoc wzmacnia poczucie sprawczości i ogranicza poczucie osamotnienia w trudnych sytuacjach. Jest też ważnym sygnałem dla otoczenia: pokazuje, że jesteś świadomy swoich ograniczeń i potrafisz dbać o siebie w sposób odpowiedzialny.

Skuteczna komunikacja to nie tylko przekazywanie informacji, ale przede wszystkim umiejętność mówienia o swoich potrzebach i emocjach w sposób zrozumiały i otwarty. W sytuacjach stresowych pozwala zachować klarowność, uniknąć nieporozumień i budować relacje oparte na zaufaniu. Proszenie o pomoc nie jest słabością – to świadomy wybór współpracy zamiast przeciążenia. Pokazuje dojrzałość, samoświadomość i dbałość o wspólny cel. 

Wielu osobom wciąż trudno przyznać, że coś ich przerasta. Tymczasem proszenie o wsparcie to nie rezygnacja z odpowiedzialności, lecz jej wyraz. Pokazuje, że potrafimy realnie ocenić sytuację i zadbać o siebie oraz zespół.

•   Asertywność i stawianie granic 

Siła wewnętrzna przejawia się w umiejętności mówienia „nie” z szacunkiem do siebie i innych. Asertywność to nie bunt, lecz troska o jakość swojej pracy i dobrostan. Pozwala zachować równowagę między zaangażowaniem, a przeciążeniem. W praktyce może oznaczać rozmowę z przełożonym o realnych możliwościach wykonania zadań, priorytetyzację obowiązków lub odmowę, gdy coś wykracza poza nasze granice. 

Coraz częściej słyszę od ludzi, że nauczyli się mówić ‘nie’ i bronić siebie – nawet w trudnych sytuacjach. To ogromny krok w kierunku dojrzałości emocjonalnej i dbania o swoje zasoby.Może szkoda, że przychodzi to dopiero z wiekiem, ale najważniejsze, że w końcu się tego uczymy – i potrafimy zadbać o siebie z szacunkiem, jakiego zawsze byliśmy warci.

• Otwartość poznawcza i elastyczność mentalna

Radzenie sobie w zmieniającym się środowisku wymaga również gotowości do przyjmowania różnych perspektyw i doceniania wartości odmiennego spojrzenia. W pracy oznacza to akceptację, że inni mogą rozwiązywać problemy inaczej, a ich podejście może być cenne dla zespołu.

W międzynarodowych zespołach spotykają się różne kultury i sposoby działania. Zamiast konfliktu warto zachować ciekawość – zobaczyć, jak robią to inni, porównać podejścia i wspólnie wypracować najlepsze rozwiązanie.

Otwartość poznawcza redukuje stres związany z nieprzewidzianymi zmianami i pozwala widzieć trudności jako możliwość rozwoju, a nie wyłącznie zagrożenie.

• Zarządzanie własnymi zasobami

Oznacza to planowanie pracy w taki sposób, aby nie doprowadzić się do wyczerpania oraz wprowadzanie codziennych rytuałów wspierających ciało i umysł – krótkich przerw, ćwiczeń oddechowych, odpowiedniej ilości snu czy aktywności fizycznej.  

To świadomość własnych praw – do dbania o siebie, do sprzeciwu wobec nadmiaru – i jednocześnie umiejętność, by mimo niepowodzeń próbować dalej.

Ważne jest także priorytetyzowanie zadań i ograniczanie nadmiaru bodźców. Dzięki temu po trudnych sytuacjach szybciej odzyskujemy siły, działamy efektywniej i w zgodzie z własnymi możliwościami.

Rezyliencja jako sztuka równowagi

Rezyliencja nie jest zbroją, która chroni przed wszystkim, lecz elastycznym kręgosłupem pozwalającym poruszać się w trudnych sytuacjach. Oznacza świadomość, że kryzys minie, że czasem warto odpocząć i wycofać się na moment, aby potem wrócić silniejszym.  

Często chcemy wszystkiego „teraz”, a presja świata i własne wymagania potęgują stres.  Warto pamiętać, że nasza wartość nie zależy od KPI czy wyników. Osiągnięcia raz na 110%, raz na 70% nie czynią nas mniej wartościowymi. Rezyliencja to właśnie umiejętność zachowania wewnętrznego spokoju i pewności siebie, niezależnie od wahań wyników, oraz uczenie się z doświadczeń, zamiast oceniania własnej wartości na podstawie liczb.

W pracy oznacza to nie heroizm, lecz codzienną praktykę uważnego zarządzania sobą, czyli swoimi emocjami, energią, relacjami i wartościami. To umiejętność balansowania między działaniem a regeneracją, między wyzwaniami a dbaniem o siebie, dzięki której trudności stają się okazją do rozwoju, a nie przytłaczającym ciężarem.  

Brak decyzji też jest decyzją. Czasem stres i zmęczenie zawężają nasze pole widzenia tak bardzo, że trudno nam działać – i to jest w porządku. W takich chwilach warto dać sobie czas, by odzyskać siły i dystans. Powiedzieć sobie: to minie. Rezyliencja to nie ciągłe działanie mimo wszystko, ale świadomość, że nawet po zatrzymaniu możemy ruszyć dalej – mądrzejsi i spokojniejsi.