Rynek pracy zmienia się szybciej niż kiedykolwiek, a to wymaga od nas elastyczności i szybkiego dostosowywania się do nowych sytuacji rynkowych. Dowiedz się, jak rozpoznać sygnały wskazujące na potrzebę zmiany kariery i podejść do planu B świadomie! Jak unikać typowych błędów, rozwijać kluczowe kompetencje i czerpać inspirację z edukacji oraz doświadczeń, aby stać się autorem własnej ścieżki zawodowej. 

W artykule Anna Dukowska dzieli się swoją perspektywą jako Doradczyni Zawodowa, Powiatowa Konsultantka ds. Doradztwa Edukacyjno-Zawodowego Centrum Kształcenia Ustawicznego w Sopocie oraz w Sopockim Centrum Integracji i Wsparcia Cudzoziemców. 

Dziś nie mówimy już o budowaniu jednej kariery, ale o budowaniu karier. Jako doradczyni zawodowa pracuję w nurcie Life Design Counselling, który zakłada, że w wielowymiarowym świecie, w którym żyjemy, warto mieć nie tylko plan B, ale także C, D i E – Anna Dukowska.

Które sygnały mogą sugerować, że powinieneś zastanowić się nad zmianą kierunku zawodowego?

Pierwsze symptomy mogą pojawiać się, kiedy budzisz się coraz częściej z poczuciem, że coś w pracy przestało „klikać”. Brak satysfakcji, motywacji, a może coraz częstsze zmęczenie – to sygnały informujące o tym, że warto przyjrzeć się bliżej swojej drodze zawodowej. 

Typowe oznaki sugerujące potrzebę zmiany: 

• Brak satysfakcji i radości z pracy 

Jeśli coraz częściej odpowiadasz „nie” na pytania: Czy lubię to, co robię? Czy jestem zadowolony z zadań, które wykonuję? Czy rozwijam się w tej pracy? To już powinno Cię zastanowić.  

• Utrata poczucia sensu i motywacji 

Zastanów się, jaką realną wartość ma dla Ciebie praca: czy jest tylko źródłem dochodu, czy daje Ci poczucie sensu i spełnienia? 

• Brak rozwoju 

Jeżeli nie widzisz postępu swoich kompetencji, a kolejne miesiące wyglądają identycznie, może to oznaczać, że stoisz w miejscu. 

• Dopasowanie kulturowe i finansowe 

Nawet jeśli dobrze zarabiasz, możesz marzyć o innej kulturze organizacyjnej, pracy w mniejszej firmie, na własny rachunek albo we własnej marce.

Każdy z tych sygnałów jest indywidualny. Dla jednej osoby będzie to zmiana firmy, dla innej zmiana profesji czy branży, a jeszcze ktoś inny ma potrzeba “bycia na swoim”, czy pracy freelancerskiej. Najważniejsze, aby zauważyć moment, kiedy sytuacja zawodowa w której się znajdujemy zaczyna się rozmijać z naszymi wartościami i aspiracjami.

Błędy, które utrudniają zmianę

Część z nas, wychowana w latach 70.–90., dorastała w kulturze „wybierz raz, a dobrze”, zakładającej stabilną, jedną ścieżkę zawodową. Tradycyjny schemat 20/40/20 oznaczał 20 lat edukacji, 40 lat pracy w jednym miejscu i 20 lat emerytury, co dziś coraz rzadziej odpowiada rzeczywistości zawodowej.”

Zmiana zawodowa rzadko jest prostą drogą, często towarzyszą jej wątpliwości i obawy. W trakcie rozmowy doradczyni zawodowa podzieliła się błędami, które z jej doświadczenia najczęściej utrudniają ten proces. 

Pracuję często z przedstawicielami pokolenia Z, choć osobiście nie przepadam za takim podziałem na pokolenia. Tak naprawdę nie odzwierciedla on rzeczywistości.

• Poczucie winy i narracja „zmarnowałem lata” 

To jedna z najczęstszych reakcji. Tymczasem każde doświadczenie wnosi coś wartościowego, jest kapitałem. Warto traktować przeszłość jako fundament, na którym można budować kolejne etapy kariery. 

• Działanie w pośpiechu 

Zmiana pod wpływem emocji bez planu prowadzi często do rozczarowań. Dobrze przygotowany proces pozwala uniknąć chaosu i zwiększa szansę na satysfakcję z nowej drogi. 

• Brak autorefleksji 

Jeśli nie zatrzymasz się i nie zapytasz: Kim jestem? Jakie mam zasoby? Czego chcę?” – ryzykujesz, że znów trafisz w miejsce, które nie pasuje do Ciebie.  

Zamiast żałować – wyciągnij wnioski

Deklaracje typu: „Nie chcę się już niczego uczyć” brzmią wygodnie, jednak w świecie, gdzie ciągłe doskonalenie umiejętności jest niezbędne, może to ograniczyć Twoje możliwości zawodowe.

Często słyszę od klientów/ek: “Zmarnowałem/am 15 lat mojego życia, mogłam/em wcześniej się zastanowić nad tym jak zaplanować karierę.

Takie poczucie winy pojawia się u osób radzących się naprawdę często. Staram się w procesie doradczym zmieniać tę narrację. Zamiast mówić o błędach, zachęcam do spojrzenia na korzyści, jakie wynikają z miejsca, w którym jesteśmy, i na to, co już udało się osiągnąć. 

Od aktora do autora – Life Design w praktyce 

W nurcie Life Design karierę można projektować tak, jak życie: świadomie, wielowymiarowo i elastycznie. Nie musisz ograniczać się do jednej ścieżki. Możesz mieć plan A, B, a nawet C1, C2 czy C3, dostosowując je do swoich wartości i możliwości. Joanna Minta w książce: „Od aktora do autora” pokazuje, jak przejść od biernego „odgrywania ról” do aktywnego kształtowania własnej kariery.

Prezentowane podejście inspiruje do podejmowania decyzji zawodowych z perspektywy autora, a nie tylko aktora w scenariuszu napisanym przez los.

Słyszymy często prognozy typu: sztuczna inteligencja odbierze nam pracę i co wtedy będzie? Moim zdaniem to trochę magiczne myślenie, bo my działamy “tu i teraz”. Jeśli spojrzymy na statystyki, przeciętny człowiek będzie zmieniał pracę co pięć lat, a niektórzy analitycy wskazują, że nawet co trzy lata, więc wciąż jesteśmy w stanie planować na najbliższe trzy, pięć lat. Możemy też przyjąć podejście elastyczne i wykorzystywać dostępne zasoby i kompetencje, jesteśmy w stanie poradzić sobie w różnych sytuacjach.

Kompetencje, które dają przewagę 

Kluczowe w dzisiejszym świecie pracy są takie kompetencje, jak umiejętność uczenia się, adaptacji i elastycznego reagowania na zmiany. To one decydują o tym, kto odnosi sukces, nawet jeśli doświadczenie zawodowe jest porównywalne. 

Rozwijanie tych umiejętności pozwala świadomie kształtować swoją karierę i zyskiwać przewagę na rynku pracy.

Myślę, że zanim podejmiemy radykalną zmianę, warto się zatrzymać, przemyśleć sytuację i skorzystać z konsultacji doradczych. To pozwala lepiej zrozumieć, gdzie jesteśmy, kim jesteśmy i jakie mamy rzeczywiście możliwości, bo mamy prawo nie znać wszystkich opcji.

Warto zadbać szczególnie o:  

• Umiejętność funkcjonowania w chaosie  

W dynamicznym świecie, gdzie technologie rozwijają się szybciej niż kiedykolwiek, a zmiany społeczne, gospodarcze i środowiskowe zachodzą równocześnie, elastyczne podejście do sytuacji staje się kluczowe. Mapa Trendów utworzona przez Infuture.Institute podkreśla, że zdolność do obcowania z niepewnością i adaptowania się w nowych warunkach jest niezwykle istotna.

• Kompetencje cyfrowe  

Dziś nie wystarczy podstawowa obsługa komputera; kluczowe jest korzystanie z aplikacji, narzędzi online i sztucznej inteligencji. Zrozumienie procesów digitalizacji pozwala sprawnie funkcjonować w nowoczesnym środowisku pracy.  

Polityka unijna w obszarze gospodarczym wskazuje na strategię Europe’s Digital Decade 2030, która ma przyspieszyć digitalizację Europy. Wszystkie instytucje publiczne i biznesowe przechodzą na usługi cyfrowe, a codzienna praca coraz częściej odbywa się za pomocą aplikacji i narzędzi online. Dlatego warto rozwijać kompetencje cyfrowe, w tym umiejętność korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji.

• Kompetencje międzykulturowe  

W globalnym środowisku pracy umiejętność współpracy w zróżnicowanych zespołach staje się kluczowa. Otwartość na różne perspektywy i wrażliwość na odmienne kultury pozwala skutecznie komunikować się, budować relacje i podejmować lepsze decyzje.  

Od około 13 lat mam przyjemność wspierać rozwój karier osób z doświadczeniem migracji. Od 2017 roku jestem związana z Sopockim Centrum Integracji i Wsparcia Cudzoziemców, co pozwoliło mi dobrze poznać zagadnienia związane z różnorodnością kulturową i zmianami społecznymi. Obserwując rozwój nowych technologii, procesy globalizacji i migracji, widzę, jak bardzo zmienia się rynek pracy i nasze codzienne relacje zawodowe. Dziś w wielu branżach pracujemy w środowiskach międzynarodowych, uczymy się współpracy z osobami o różnych doświadczeniach i wartościach. To pokazuje, że otwartość, umiejętność komunikacji międzykulturowej i elastyczność stają się kluczowymi kompetencjami przyszłości. 

• Umiejętność mówienia o swoich pomysłach  

Otwarta rozmowa z doradcą czy mentorem pozwala spojrzeć na swoje plany z innej perspektywy. Często dzięki temu odkrywamy opcje i możliwości, które wcześniej pozostawały niewidoczne. 

• Jak szukać inspiracji i pomysłów  

Plan B nie powstaje sam z siebie; wymaga bodźców, ciekawości i eksperymentowania. Warto wychodzić poza swoją codzienną rutynę, obserwować różne środowiska i testować nowe pomysły, aby odkryć nieoczywiste możliwości.  

• Wyjdź z bańki  

Spróbuj udziału w wydarzeniu, w którym nigdy nie planowałeś uczestniczyć. Spotkania biznesowe, konferencje technologiczne, ale i lokalne wydarzenia kulturalne mogą stać się źródłem nowych pomysłów.

• Kursy i formy edukacji

Kwalifikacyjne kursy zawodowe, warsztaty cyfrowe czy szkolenia online pozwalają zdobyć nowe kompetencje i otworzyć drzwi do różnych branż. Regularne inwestowanie w rozwój umiejętności umożliwia elastyczne reagowanie na zmiany rynku pracy.  

Mamy różne możliwości, np. projekt Wektor czy Bazę usług rozwojowych, które pomagają sprawdzić, co nam odpowiada. Akademia Nauk Stosowanych oferuje również krótkie, specjalistyczne formy edukacji. Z kolei Centrum Kształcenia Ustawicznego w Sopocie, prowadzą Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe, które pozwalają zdobyć praktyczne umiejętności i rozwijać kompetencje w wybranych dziedzinach.  

Postaw sobie pytanie:

„Czego chcę się nauczyć w najbliższych 6 miesiącach? i kiedy zacznę?” To praktyczne ćwiczenie, które pomaga określić kierunek rozwoju i podjąć świadomy krok w zdobywaniu nowej wiedzy i umiejętności.

Rozwój kompetencji polega na tym, planowaniu i doświadczaniu. Nie mogę przewidzieć wszystkiego, ale mogę myśleć o sobie pozytywnie, dbać o swoje wartości i rozwój kompetencji – planować uczenie się.  Na te obszary mam realny wpływ, a to daje dużą strefę oddziaływania.

Twój kierunek, Twoja decyzja

Czas na plan B? Tak, ale nie wtedy, gdy sytuacja Cię do tego zmusi. Podejmij go świadomie, z pozycji wpływu, a nie konieczności. Zatrzymaj się na chwilę, zrób autoanalizę, przyjrzyj się swoim wartościom i kompetencjom, a następnie zaplanuj kolejny krok. Robiąc to z ciekawością i otwartością, odkryjesz, że w chaosie kryje się mnóstwo nowych możliwości.  

Nie działamy w totalnej niepewności, funkcjonujemy w konkretnej gospodarce, tutaj na Pomorzu i jesteśmy w stanie przewidywać rozwój regionu, kraju czy świata. To ważne, aby w planowaniu uwzględniać te realne możliwości i sięgać po nie w świadomy sposób.

Możesz być aktorem w gotowym scenariuszu, ale możesz też być autorem swojego własnego. To poczucie własnej sprawczości pozwala świadomie kształtować swoją ścieżkę i decydować o kierunku, w którym zmierzasz.