Od wizji do działania: jak tworzyć długoterminowe cele zawodowe?
Dobrze sformułowane cele stają się wewnętrznym kompasem, pomagają podejmować decyzje i nadają sens codziennym działaniom. Brak ich jasno określonych często prowadzi do poczucia zagubienia, frustracji lub wrażenia, że „kręcimy się w kółko”. Z kolei cele przemyślane i osadzone w realiach naszego życia zwiększają poczucie wpływu i sprawczości. Aby jednak cele rzeczywiście nas wspierały, warto rozpocząć ich definiowanie nie od planów czy terminów, lecz od pracy nad sobą.
W artykule Aleksandra Szewczyk dzieli się swoją perspektywą jako trenerka biznesu, coach i doradczyni kariery oraz wykładowczyni akademicka na Politechnice Gdańskiej.
Przekonania jako fundament naszych decyzji
Pierwszym krokiem w procesie definiowania celów zawodowych jest analiza własnych przekonań. To one w dużej mierze sterują naszymi decyzjami, często automatycznie, nawet jeśli nie jesteśmy tego świadomi. Przekonania dotyczące pracy, kariery, sukcesu czy własnych możliwości mogą wspierać rozwój lub ograniczać działania.
W pracy z przekonaniami warto nie zatrzymywać się na poziomie powierzchownych deklaracji, lecz wejść głębiej i przyjrzeć się temu, co faktycznie nami kieruje. Zachęcam do świadomej pracy nad sobą, ponieważ wiele naszych reakcji i decyzji ma charakter automatyczny. Często bezrefleksyjnie przyjmujemy to, co podsuwa nam otoczenie i świat, w którym funkcjonujemy, zamiast zatrzymać się i zweryfikować, czy te przekonania rzeczywiście nam służą – komentuje Aleksandra Szewczyk.
Przekonania wspierające mogą brzmieć: „Dam radę”, „Mogę się tego nauczyć”, „Rozwijam się krok po kroku”. Z kolei przekonania ograniczające często przyjmują formę: „Nie dam rady”, „To nie dla mnie”, „Inni są lepsi”.
Aby świadomie pracować z celami, warto zadać sobie pytania:
- Jakie mam przekonania na temat swojej kariery?
- Co mnie wspiera w działaniu, a co mnie blokuje?
- Czy te przekonania są nadal aktualne i adekwatne do mojej sytuacji?
Świat się zmienia, my się zmieniamy, dlatego również nasze przekonania powinny podlegać regularnej weryfikacji. To świadome przyglądanie się temu, co naprawdę nami kieruje, często staje się punktem zwrotnym w myśleniu o karierze.
Growth mindset – nastawienie na rozwój
W kontekście przekonań istotna jest koncepcja growth mindset, czyli nastawienia na rozwój, opisana przez Carol Dweck w książce „Nowa psychologia sukcesu”. Osoby z nastawieniem na rozwój postrzegają wyzwania jako element nauki, a błędy jako naturalną część procesu. Wierzą, że umiejętności można rozwijać, a kompetencje nie są stałe.
Kiedy jasno zdefiniujemy nasze cele i dodatkowo je zapiszemy, a także wypiszemy przekonania, które są z nimi powiązane, znacząco zwiększamy swoje szanse na ich realizację. Spisanie celów porządkuje myślenie, a uświadomienie sobie przekonań pozwala lepiej zarządzać własnym procesem zmiany.
Od wizji kariery do konkretnych celów
Ekspertka wskazuję, że metoda SMARTER, która jest rozszerzeniem klasycznej metody SMART pomaga w określaniu celów w sposób konkretny, mierzalny i realny, ale dodaje dwa dodatkowe elementy, które pomagają w refleksji i elastycznym podejściu do realizacji celów. Każda litera odnosi się do następujących elementów:
- Specific – Szczegółowy
Cel powinien być jasno określony, jednoznaczny i precyzyjny – wiadomo dokładnie, co chcemy osiągnąć.
Przykład: “Chcę rozwinąć się w kierunku roli specjalisty ds. zarządzania projektami w mojej organizacji.”
- Measurable – Mierzalny
Cel powinien dawać się zmierzyć, żeby wiedzieć, kiedy został osiągnięty.
Przykład: Realizacja celu będzie mierzona ukończeniem kursu project management oraz udziałem w dwóch projektach w roli koordynatora.
- Achievable – Osiągalny
Cel musi być możliwy do osiągnięcia, biorąc pod uwagę dostępne zasoby, umiejętności i czas.
Przykład: “Cel jest realny do osiągnięcia dzięki mojemu dotychczasowemu doświadczeniu oraz wsparciu przełożonego.”
- Relevant – Ważny
Cel powinien mieć znaczenie w kontekście szerszych planów lub wartości osoby/go zespołu.
Przykład: “Rozwój kompetencji projektowych jest spójny z moimi długoterminowymi planami zawodowymi.”
- Time-bound – Określony w czasie
Cel powinien mieć termin realizacji, co zwiększa motywację i pozwala śledzić postępy.
Przykład: “Cel planuję zrealizować do końca czerwca 2027 roku.”
- Evaluate – Podlegający ocenie
Po określonym czasie warto dokonać oceny postępów, sprawdzić, co działa, a co wymaga korekty.
Przykład: “Postępy będę oceniać co trzy miesiące na podstawie wykonanych działań i informacji zwrotnej.”
- Readjust – Dostosowany
Ostatni element wskazuje na elastyczność, jeśli okoliczności się zmieniają, cel można skorygować lub zmodyfikować strategię jego realizacji.
Przykład: “W razie zmiany okoliczności dostosuję cel lub sposób jego realizacji.”
Bez takiego ‚uziemienia’ wizja kariery może łatwo rozmyć się w codziennym pędzie obowiązków. Przykładowe pytanie, które porządkuje myślenie o przyszłości, brzmi: „Kim chcę być za rok?”. Odpowiedź może dotyczyć nowej odpowiedzialności lub zdobycia określonej kompetencji, np.: W 2027 roku chcę rozwinąć się w nowym obszarze i poszerzyć zakres mojej roli zawodowej.
Linia życia i planowanie kroków
W pracy coachingowej często stosuje się narzędzie „linia życia”, które rozpisuje drogę od obecnego miejsca do punktu, w którym chcemy się znaleźć. Dzięki temu abstrakcyjny cel przybiera formę konkretnej ścieżki.
Przykład: osoba pracująca w rehabilitacji posiada kompetencje z zakresu masażu powięziowego oraz obsługi sprzętu rehabilitacyjnego. Osoba ta postrzega zdobycie uprawnień instruktora jogi jako kolejny krok w rozwoju swojej kariery. Na linii czasu:
Definiuje wizję: „Chcę być wszechstronnym rehabilitantem, który posiada uprawnienia instruktora jogi”; rozpisuje miesiąc po miesiącu konkretne działania, np. wybór kursu, zapisanie się na szkolenie, realizacja zajęć.
Mniejsze cele i systematyczna realizacja
Duże cele mogą onieśmielać, dlatego warto je dzielić na mniejsze, osiągalne kroki. Podział sprawia, że cele stają się mniej przytłaczające, łatwiej utrzymać motywację i monitorować postępy. Kontynuujemy przykład rehabilitanta, który pragnie zapisać się na kurs jogi.
Mniejszym celem będzie: w styczniu celem może być wyłącznie znalezienie odpowiedniego kursu jogi i zapisanie się na niego w określonym terminie, np. dwóch tygodni.
Jak zapisywać cele, by przekładały się na działanie?
- Pozytywne sformułowania
Cele zapisuje się w formie pozytywnej, ponieważ skupiamy się na tym, co chcemy osiągnąć, a nie na tym czego chcemy unikać. Kierujemy naszą uwagę na rozwiązania, a to zwiększa naszą motywację i energię do działania. Zamiast komunikatu: „Nie chcę być gruba/gruby”, lepiej użyć „Chcę być szczupła/ szczupły”, „Chcę być w dobrej formie”, „Chcę czuć się zdrowo i mieć siłę” w zależności od tego co chcemy osiągnąć i na czym nam zależy.
- Sens i odpowiedź na pytanie „po co?”
Każdy cel warto połączyć z jego głębszym znaczeniem. Odpowiedź na pytania: „Po co tego chcę?” oraz „Co mi to da w życiu zawodowym i osobistym?” sprawia, że cel staje się bardziej osobisty i istotny.
- Realność, ewaluacja i odpowiedzialność
Cele długoterminowe wymagają regularnej weryfikacji poprzez: zapisy w kalendarzu, pracę z linią czasu, miesięczne lub kwartalne podsumowania. Systematyczne „odhaczanie” zrealizowanych kroków wzmacnia poczucie sprawczości, motywację i uczy odpowiedzialności za rozwój zawodowy.
- Elastyczność
W dynamicznie zmieniającym się świecie elastyczność staje się kluczową kompetencją. Plan kariery nie musi być realizowany idealnie i bez zmian.
Mówiąc o kompetencjach przyszłości i kompetencjach kluczowych na najbliższe lata, trzeba mieć świadomość, że rynek pracy będzie podlegał coraz szybszym zmianom. Warto więc, wracając do punktu wyjścia, czyli definiowania celów i przekonań, przyjąć jedno ważne założenie: nawet jeśli jasno określiliśmy nasze cele, mamy spisaną wizję kariery i przygotowany plan działania, powinniśmy od początku zakładać, że będą one wymagały aktualizacji.
Zmiana kursu nie oznacza porażki; czasem konieczne jest chwilowe „dopłynięcie do innego portu”, aby ostatecznie wrócić do głównego celu.
- Zasoby wewnętrzne i przygotowanie
Oprócz analizy czynników zewnętrznych warto spojrzeć w głąb siebie i zidentyfikować dostępne zasoby. Kluczowe pytania to:
- Jakimi zasobami dysponuję?
- Czego jeszcze potrzebuję?
- Kto może mnie wesprzeć na tej drodze?
Często nie zdajemy sobie sprawy, jak trudnym pytaniem jest: kim jestem? Wcale nie przychodzi łatwo. Nasza tożsamość nie jest jednowymiarowa – zmienia się w zależności od ról, które pełnimy, również w życiu zawodowym. I właśnie dlatego tak silnie łączy się ona z naszymi celami, wartościami i przekonaniami, które kierują naszymi decyzjami i działaniami.
Budowanie długoterminowych celów przypomina wyprawę w góry, wymaga przygotowania fizycznego i psychicznego. Uważność, samoświadomość i refleksja przed rozpoczęciem drogi znacząco zwiększają szanse na powodzenie.
Podsumowanie
Długoterminowe cele zawodowe nie zaczynają się od planu działania, lecz od refleksji nad własnymi przekonaniami i kierunkiem rozwoju. Kluczowe znaczenie ma świadome definiowanie celów oraz przyjęcie nastawienia na rozwój, które pozwala postrzegać zmiany i błędy jako naturalny element procesu. Istotną rolę odgrywają narzędzia porządkujące wizję kariery i przekładające ją na konkretne, realne kroki. Dlatego też, budowanie kariery jawi się tu jako proces wymagający uważności, konsekwencji i gotowości do aktualizacji obranych celów.
